W sercu północnego Mazowsza znajduje się miejsce, w którym historia inspiruje i łączy pokolenia. Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie od ponad 50 lat opowiada historię regionu – jego tradycji, kultury i ludzi, ze szczególnym uwzględnieniem dziedzictwa szlacheckiego.
Instytucja rozpoczęła działalność 1 stycznia 1973 roku jako Muzeum Zamku. Dziś funkcjonuje pod nazwą Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie i jest rozwijającą się samorządową instytucją kultury, która łączy badania naukowe z ofertą edukacyjną i turystyczną. W 2023 roku muzeum świętowało jubileusz 50-lecia istnienia.
Muzeum tworzą trzy wyjątkowe przestrzenie: Zamek Książąt Mazowieckich w Ciechanowie przy ul. Zamkowej 1 – największa gotycka warownia północnego Mazowsza – wzniesiony w XIV wieku przez księcia Siemowita III, zachwyca monumentalną architekturą i malowniczym położeniem w zakolu rzeki Łydyni. We wnętrzach twierdzy znajdują się dwie wystawy stałe: „Księstwo Mazowieckie 1200–1526 – intrygi, trucizny i smok, czyli 300 lat niezależnego Mazowsza” oraz „Fakty i mity ciechanowskiego zamku”.
Zwiedzając zamek, można skorzystać z audioprzewodników z nagraniami w specjalnych wersjach (także dla osób z dysfunkcjami): z lektorem języka migowego, z audiodeskrypcją oraz z tłumaczeniem na język angielski. Przygotowana prezentacja zawiera historię ciechanowskiej warowni i kompleksowo oprowadza gości po zamkowych przestrzeniach. Dziś zamek tętni życiem – odbywają się tu wystawy, lekcje muzealne, warsztaty, prelekcje czy koncerty.
Najbardziej znanym wydarzeniem są „Spotkania z Historią” – widowisko o charakterze edukacyjnym organizowane od 2005 roku na dziedzińcu zamku. Impreza odbywa się cyklicznie w pierwszą sobotę września.
W czasie wakacji natomiast, w wybrane niedziele, odbywają się „Zamkowe podróże w czasie” – cykl spotkań edukacyjno-historycznych prowadzonych przez rekonstruktorów w formie otwartych lekcji muzealnych. Każde spotkanie stanowi odrębny blok tematyczny.
Budynek Ekspozycyjny przy ul. Warszawskiej 61 w Ciechanowie to dawna siedziba banku z 1924 roku – dziś przestrzeń wystaw stałych i czasowych, koncertów, wykładów oraz warsztatów. Budynek przechodzi obecnie rewaloryzację i nie jest dostępny dla zwiedzających. Zakończenie remontu planowane jest na jesień br.
Kilka kilometrów od Ciechanowa znajduje się nasz Oddział Muzeum Pozytywizmu w Gołotczyźnie. Malowniczy kompleks dworsko-parkowy jest miejscem związanym z Aleksandrem Świętochowskim i Aleksandrą Bąkowską. To doskonałe miejsce na spacer wśród zabytkowych budynków. Na terenie parku znajduje się dwór Aleksandry Bąkowskiej, willa „Krzewnia”, zabudowania gospodarskie z maszynami rolniczymi i dwór drobnoszlechecki, w którym znajduje się interaktywna ekspozycja poświęcona drobnej szlachcie mazowieckiej.
W parku co roku odbywają się wyjątkowe wydarzenia plenerowe: „Zajazd Szlachecki” łączący widowiskowe pokazy z edukacją o historii i kulturze szlacheckiej oraz majowe „Kwiaty Ogrodów” – wystawa roślin, rzemiosła i muzyki ludowej, idealna na rodzinny wypad wśród zieleni i zabytkowej architektury.
Kompleks w roku 2023 zdobył wyróżnienie „Najlepszy Produkt Turystyczny Województwa Mazowieckiego 2023” przyznawany przez Mazowiecką Regionalną Organizację Turystyczną.
Muzeum Szlachty Mazowieckiej jest organizatorem wielu rozpoznawalnych wydarzeń kulturalnych regionu, takich jak „Przegląd Zespołów Zapustnych” – impreza organizowana od 1981 roku w ostatnią niedzielę karnawału. Celem przeglądu jest animacja środowisk wiejskich oraz tworzenie pomostu kulturowego między tradycją a współczesną kulturą wiejską. Każdego roku wydarzenie odbywa się w innej miejscowości na terenie północnego Mazowsza. Kolejnym wydarzeniem jest „Mazowieckie Majowe Muzykowanie”– cykliczny przegląd muzyków i kapel z północnego Mazowsza grających na tradycyjnych instrumentach akustycznych, takich jak harmonia, harmonia pedałowa, skrzypce, trąbki czy klarnety. Celem imprezy jest integracja środowisk lokalnych, ochrona tradycji muzycznych regionu, promocja folkloru mazowieckiego oraz edukacja dzieci i młodzieży w zakresie dziedzictwa muzycznego.
Od 2022 roku w Dworze Aleksandry Bąkowskiej w Gołotczyźnie odbywa się cykl koncertów „Muzyka Świata w Mazowieckim Dworze”, przybliżający muzykę z różnych epok, krajów i kontynentów. Wydarzenie objęte jest honorowym patronatem Marszałka Województwa Mazowieckiego.
Muzeum intensywnie się rozwija. W Gołotczyźnie trwa największa inwestycja w historii instytucji – budowa nowoczesnego magazynu zbiorów wraz z infrastrukturą towarzyszącą, finansowane ze środków Samorządu Województwa Mazowieckiego.
W nowym budynku o powierzchni ponad 2 tys. m² powstają magazyny, pracownie konserwatorskie oraz sale edukacyjne i konferencyjne wyposażone w nowoczesny sprzęt multimedialny. Obiekt zapewni odpowiednie warunki przechowywania i profesjonalne zabezpieczenie muzealnych zbiorów, a także stworzy przestrzeń do realizacji działań edukacyjnych i naukowych.
Willa „Alma” – dawna własność Aleksandra Świętochowskiego, zakupiona dla Muzeum przez Samorząd Województwa Mazowieckiego – będzie remontowana i stanie się Ośrodkiem Myśli Pozytywistycznej.
Równolegle trwają prace rewaloryzacyjne Budynku Ekspozycyjnego oraz rozpoczęto przygotowania do remontu dotychczasowego budynku administracyjnego.
Realizowane inwestycje i modernizacje wyznaczają nowy etap w historii Muzeum Szlachty Mazowieckiej w Ciechanowie – wzmocnią jego zaplecze infrastrukturalne, podniosą standard opieki nad zbiorami oraz stworzą nowoczesną przestrzeń dla działalności wystawienniczej, edukacyjnej i naukowej.
Nina Matczak
